Endonezya hava sahası, Anak Krakatau Yanardağı'nın yeniden faaliyete geçmesiyle birlikte ciddi bir tehdit altına girdi. Yanardağdan yükselen volkanik kül bulutlarının hava trafiğini olumsuz etkilemesi üzerine, başkent Jakarta'daki Soekarno-Hatta Uluslararası Havalimanı da dahil olmak üzere toplam altı havalimanında uçuş operasyonları geçici olarak durduruldu. Bu durum, Jakarta'da 58'i uluslararası olmak üzere 301 uçuşun iptal edilmesine veya yeniden planlanmasına yol açarken, Bali'deki Jakarta bağlantılı seferler de aksadı. Yanardağdan yayılan kül bulutunun Sumatra yönünde yaklaşık 15 bin metre (50 bin feet) irtifaya kadar ulaştığı bildirildi.
Volkanik Külün Havacılık İçin Ölümcül Tehdidi
Volkanik kül, sıradan duman veya bulutlardan temelden farklı bir yapıya sahiptir. İçeriğinde çok küçük kaya, mineral ve volkanik cam parçacıkları barındırır. Bir jet uçağının bu tür bir kül bulutuna girmesi halinde, bu mikroskobik parçacıklar motorlara çekilir. Motorun yüksek sıcaklıktaki bölümlerinde eriyen volkanik materyal, türbin kanatları ve diğer sıcak yüzeylere yapışarak hava akışını ciddi şekilde bozabilir. Bu durum, motorlarda güç kaybına, ağır hasara ve en kritik senaryoda motorların tamamen durmasına neden olabilir.
Motorlar dışında, volkanik külün uçağın diğer hayati sistemleri üzerinde de yıkıcı etkileri bulunur. Kokpit camlarını aşındırarak pilotların dış görüşünü önemli ölçüde azaltabilir, ayrıca sensörler ve pitot sistemleri gibi kritik uçuş ekipmanlarının işlevselliğini bozabilir. Bu nedenle, havacılık sektöründe kül bulutu bulunan bölgelerden kaçınmak, uçuşları iptal etmek veya rotaları değiştirmek, yolcu ve mürettebat güvenliğini sağlamak adına uygulanan temel güvenlik prosedürleri arasında yer almaktadır.
Tarihten Gelen Uyarı: BA009 Olayı
Volkanik külün havacılık için oluşturduğu tehlikenin en çarpıcı örneklerinden biri, 44 yıl önce yine Endonezya semalarında yaşanmıştır. 24 Haziran 1982 tarihinde, British Airways'in Kuala Lumpur-Perth seferini yapan BA009 sefer sayılı Boeing 747-200 tipi uçağı, yaklaşık 37 bin feet irtifada Galunggung Yanardağı'ndan yayılan volkanik kül bulutuna girmiştir. Mürettebat başlangıçta durumu fark edemese de, uçak çevresinde St. Elmo ateşi olarak bilinen elektriksel parlamaların görülmesinin ardından kısa süre içinde uçağın dört motoru da tek tek güç kaybederek durmuştur.
Kaptan Eric Moody liderliğindeki mürettebat, yolcuları sakinleştirerek motorları yeniden çalıştırmak için yoğun çaba sarf etmiştir. Uçak, yaklaşık 13 dakika boyunca motorsuz bir şekilde süzülerek 23 bin feet civarında irtifa kaybetmiştir. Kül bulutundan çıkılmasının ardından motorlar mucizevi bir şekilde yeniden çalıştırılabilmiş ve uçak Jakarta'ya yönlendirilmiştir. Ancak volkanik parçacıkların kokpit camlarını aşındırması nedeniyle pilotların görüşü son derece kısıtlanmış olsa da, uçak güvenli bir şekilde Jakarta'ya indirilmiş ve uçaktaki 263 kişinin tamamı kurtarılmıştır. Bugün Anak Krakatau'nun neden olduğu yüzlerce uçuş iptalinin temelinde, havacılık tarihindeki bu ders niteliğindeki olaydan çıkarılan güvenlik önlemleri yatmaktadır. Görünmeyen bir kül bulutu, binlerce metre yükseklikteki bir yolcu uçağı için hayati bir tehdit oluşturmaya devam etmektedir.
