ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA), hava trafik yönetiminde yapay zeka destekli yeni bir sistem geliştiren Air Space Intelligence adlı şirkette ortaklık hissesi edinmek için girişimlerde bulunuyor. Kurum içi belgelere göre şekillenen bu potansiyel anlaşma, FAA'in halihazırda 875.9 milyon dolara kadar iş verdiği bir yüklenici firmada finansal çıkar sahibi olmasını gündeme getiriyor. Bu durum, ABD'li yasa koyucuların sistemin güvenlik testleri, eğitim ve denetimine ilişkin sorularına yanıt verilene kadar ilk yaygınlaştırmanın durdurulması yönündeki baskılarıyla aynı döneme denk geliyor.
Ortaklık Teklifinin Detayları ve Geliştirilen Sistem
Politico tarafından ilk kez ortaya çıkarılan kurum içi belgelere göre, FAA yatırım için ön koşulları belirlemiş ve devlete belirli bir fiyattan hisse satın alma hakkı verecek bir anlaşma üzerinde müzakereler yürütüyor. Teklifin ön koşulları 2026 yılı sonunda sona erecek olsa da, nihai bir anlaşmaya yakın olup olmadığı henüz netlik kazanmış değil. FAA, Politico'nun yorum talebine hemen yanıt veremeyeceğini belirtirken, Air Space Intelligence ise yayın organının talebine geri dönüş yapmadı.
Boston merkezli teknoloji şirketi Air Space Intelligence, FAA ile hava trafiğini yönetmek üzere iki bağlantılı sistem geliştirmek üzere Haziran 2026'da sözleşme imzalamıştı. Bu sistemlerden "Flow Management Data and Services" (Akış Yönetimi Veri ve Hizmetleri), FAA'in Hava Trafik Kontrol Sistemi Komuta Merkezi'ne uçuş talebini mevcut kapasiteyle dengelemede yardımcı olmayı amaçlıyor. Diğer sistem olan "Strategic Management of Airspace, Routes and Trajectories" (Hava Sahası, Rotalar ve Trajektorilerin Stratejik Yönetimi) veya kısaca SMART ise, uçaklar kalkış yapmadan önce yoğunluğu tespit etmek ve değişiklikler önermek üzere tasarlandı.
Yasa Koyuculardan Güvenlik Endişeleri ve Durdurma Çağrısı
FAA, SMART sistemini Washington, DC çevresinde sınırlı bir temelde 21 Eylül 2026 tarihinden itibaren kullanmaya başladı. Ulaştırma Bakanlığı'na göre sistem, hava durumu, uçuş rotaları, trafik akışı ve kontrolör personel durumu dahil yaklaşık 200 veri akışını birleştirerek FAA personelinin sorunları tahmin etmesine ve trafik darboğazlarıyla ilgili kararlar almasına yardımcı oluyor. FAA personeli SMART'ın tavsiyelerini gözden geçiriyor ve yerel hava trafik kontrol yöneticileri sistemin zamanlama önerilerini kabul veya reddetme yetkisine sahip.
Ancak bu yaygınlaştırma, ABD'li yasa koyuculardan sistemin nasıl test edildiği ve kontrolörlerin ne kadar hazırlık aldığına dair soruları beraberinde getirdi. Maryland Temsilcisi April McClain Delaney liderliğindeki bir grup yasa koyucu, 9 Ekim 2026 tarihli bir mektupla Ulaştırma Bakanı Sean Duffy ve FAA Yöneticisi Bryan Bedford'a seslenerek, sistemin Reagan Ulusal (DCA), Dulles Uluslararası (IAD) ve Baltimore/Washington Uluslararası (BWI) havalimanlarındaki kullanımına ara verilmesi çağrısında bulundu. Milletvekilleri, hangi güvenlik değerlendirmelerinin tamamlandığını, sistemin şiddetli hava koşullarında veya ekipman arızalarında nasıl performans göstereceğini ve personelinin kullanıma başlamadan önce hangi eğitimleri aldığını sordu. Ayrıca, ilk 90 günlük değerlendirme ve FAA'in sistemi ülke çapında genişletmeden önce talep edeceği standartlar hakkında detaylı bilgi talep ettiler.
McClain Delaney, "FAA'i bu yaygınlaştırmaya ara vermeye, bize güvenlik testlerini göstermeye ve bir şeyler ters gittiğinde kimin sorumlu olacağını açıklamaya çağırıyorum," ifadelerini kullandı. Önerilen bu yatırım, Trump yönetiminin özel şirketlerde ortaklık hissesi edinme arzusunu hava trafik yönetimi alanına taşıma potansiyeli taşıyor. Hükümet, 2025 yılında Intel'de %9.9 hisse edinmeyi kabul etmişti; ancak FAA'in kendi yüklenicilerinden birinde doğrudan bir sahiplik rolü üstlenmesi, havacılık otoritesi için alışılmadık bir adım olacaktır.
