F-35 Envanterinde Milyarlarca Dolarlık Belirsizlik
ABD Sayıştayı (GAO) tarafından 9 Kasım 2026 tarihinde yayımlanan bir rapora göre, ABD Savunma Bakanlığı (DoD), F-35 savaş uçaklarına ait yaklaşık 31 milyar dolar değerindeki yedek parçaların envanterini tutma konusunda “asgari düzeyde ilerleme” kaydetti. Bu durum, dünyanın en gelişmiş savaş uçaklarından biri olan F-35 programının küresel tedarik zinciri ve operasyonel hazır olma durumu üzerinde ciddi soru işaretleri yaratıyor.
Mart 2026 itibarıyla, F-35 programı dünya genelinde 700'den fazla yüklenici ve hükümet tarafından yönetilen tesiste yaklaşık 26 milyon parça bulunduruyor. Bu devasa envanter, ABD ordusunun yanı sıra yedi ortak ülkeye ve 12 yabancı askeri satış müşterisine hizmet veriyor. Ancak DoD yetkilileri, bu toplam değerin muhtemelen eksik belirtildiğini ifade ediyor.
Kayıt Sistemlerindeki Aksaklıklar ve Çözümsüz Kayıplar
F-35 Müşterek Program Ofisi (JPO), envanteri Enterprise Logistics Management System (ELMS) aracılığıyla takip etse de, bu sistem ana yüklenicilerin mülk yönetim sistemleriyle doğrudan entegre değil. Yükleniciler, ortak yedek parça havuzuna ilişkin verileri üç ayda bir gönderiyor, bu da kayıtların üç aydan daha eski olabileceği anlamına geliyor. Ayrıca, Aralık 2025'teki bir yüklenici gönderiminde parçaların yalnızca %29'u seri numaralarını içerirken, Mart 2026 itibarıyla yaklaşık 1,3 milyar dolar değerindeki 17.000 parça bakım veya onarım aşamasında olmasına rağmen ELMS'ye girilmemişti. DoD yetkilileri, eksik maliyetler eklendiğinde bu değerin 2,5 milyar dolara ulaşabileceğini belirtiyor.
JPO'nun son fiziksel envanter çalışması da kayıtlı parçaların varlığını veya kayıtların eksiksizliğini tam olarak doğrulayamadı. Bu çalışma, Savunma Sözleşme Yönetimi Ajansı (DCMA) tarafından “onaylanmamış” derecelendirme almış bir ana yüklenicinin veri sistemine dayanıyordu. Pentagon, Mart 2027'ye kadar yeni bir denetimle ilk tam envanterini gerçekleştirmeyi hedefliyor.
GAO'nun Mayıs 2023 tarihli raporunda, bir ana yüklenicinin Mayıs 2018 ile Ekim 2022 arasında 85 milyon doların üzerinde değere sahip bir milyondan fazla F-35 parça kaybı kaydettiği belirtilmişti. Üç yıl sonra dahi JPO, bu kayıpların durumunu hala bilmiyor. Haziran 2025'te DCMA tarafından yetkilendirilen tek seferlik toplu raporlama süreci kapsamında, yüklenici 2012'den 2025'e kadar olan dönemden yaklaşık 28 milyon dolarlık kayıp bildirmiş, ancak JPO yetkilileri bu yeni bildirilen kayıpların 2023'te tespit edilen 85 milyon dolarlık kayıplarla çakışıp çakışmadığını belirleyememiştir. DoD, GAO'nun kayıp izleme, hesap verebilirlik prosedürleri, eğitim ve personel konularındaki dört yeni tavsiyesini kabul etse de, daha önce verilen 34 tavsiyeden 26'sı hala açık durumda.
Finansal Denetimler ve Küresel Etkiler
Bu muhasebe sorunları, Pentagon'un finansal denetimlerini de karmaşık hale getiriyor. Denetçiler, 2019 mali yılından bu yana F-35 ile ilgili “önemli bir maddi zayıflık” rapor ederken, DoD, 2025 mali yılına kadar yapılan her tam denetimde “görüş bildirmekten kaçınma” notu almıştır. JPO, filonun hazır olma oranını 2025 mali yılındaki %44'ten 2030 yılına kadar %80'e çıkarmayı hedefleyen Küresel Destek Çözümü Sıfırlama planını uygulamaya çalışıyor. GAO, Haziran 2026'da bu planın 2031 mali yılına kadar yaklaşık 13,7 milyar dolarlık ek ABD fonu gerektireceğini, bunun 7,3 milyar dolarının yedek parça ve onarım malzemeleri için olacağını tahmin etti. Ancak güvenilir envanter kayıtları olmadan, Pentagon'un hangi parçaları gerçekten satın alması gerektiğini veya edindiği parçaların hesabını tutmakta zorlanacağı öngörülüyor.
Parça sıkıntıları ABD dışında da hissediliyor. Temmuz 2025'te Birleşik Krallık Ulusal Denetim Ofisi, küresel F-35 yedek parça havuzunun İngiliz gereksinimlerini karşılayacak kadar bileşen sağlamadığını tespit etti. Denetim kurumuna göre, dünya genelindeki filo yedek parça stoklarından daha hızlı büyüdü ve tedarikçileri yeni uçakları donatmak ile hizmetteki uçakların bakımını yapmak arasında seçim yapmaya zorladı. Uluslararası tedarik zincirinin karmaşıklığı, Eylül 2026'da Avustralya'dan ABD'ye onarım için gönderilen kullanılamaz durumdaki F-35 bileşenlerinin Hong Kong'a yönlendirilmesiyle de bir kez daha gündeme geldi.
