ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) ve savunma sanayii devi Lockheed Martin, ABD ordusu için en az 850 adet F-35 Lightning II savaş uçağını kapsayan on yıllık bir çerçeve anlaşmasına vardıklarını 22 Ekim 2026 tarihinde resmen açıkladı. Bu önemli mutabakat, F-35 programının geleceğine yönelik uzun vadeli bir yol haritası çizerken, nihai bir üretim sözleşmesine dönüşmesi için ABD Kongresi'nin çok yıllı tedarik yetkisi ve ilgili finansmanı onaylamasını bekliyor.
Anlaşmanın Detayları ve Lockheed Martin'in Taahhüdü
Pentagon tarafından yapılan açıklamaya göre, bu çerçeve anlaşması kapsamında Lockheed Martin, F-35 programını desteklemek amacıyla en az 7 milyar dolarlık bir öz kaynak yatırımı yapmayı taahhüt etti. Şirket, bu düzenlemenin üretim Lot 21'den Lot 30'a kadar olan dönemi kapsadığını belirtti. Anlaşma, başlangıç yedek parçalarını, on yıllık modifikasyon kitlerini ve idame hizmetlerini içerirken, uluslararası müşterilerden gelecek siparişleri de kapsayacak nitelikte. Toplam yıllık üretim kapasitesinin 156 uçak seviyesinde kalması planlanıyor.
On yıllık taahhüt edilen 850 uçaklık hacim, ABD kuvvetleri için yıllık ortalama 85 jet anlamına geliyor. Bu rakam, Lockheed Martin CEO'su Jim Taiclet'in Temmuz 2026'da Pentagon'un ABD güçleri için talep ettiğini belirttiği sayı ile örtüşüyor. Önceki tamamlanmış üretim anlaşması, Lot 18 ve 19'u kapsayan 296 adet F-35 için 29 Eylül 2025 tarihinde 24,3 milyar dolar karşılığında imzalanmıştı.
Kongre Onayı ve Sektörel Beklentiler
Her iki taraf da potansiyel sözleşme değerini henüz açıklamadı. Kongre'nin gerekli tedarik yetkisini ve finansmanı onaylamasının ardından, F-35 Ortak Program Ofisi ve Lockheed Martin, fiyatlandırma, teslimat takvimleri ve diğer şartlar üzerinde müzakerelere başlayabilecek. 2027 Mali Yılı Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın (NDAA) hem Temsilciler Meclisi hem de Senato versiyonlarında çok yıllı F-35 tedarikine ilişkin hükümlerin bulunması, sürecin ilerlemesi için olumlu bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Pentagon, bu anlaşmayı savunma üreticilerine daha öngörülebilir siparişler sağlamak ve üretim kapasitesine yatırımı teşvik etmek için daha geniş bir çabanın parçası olarak görüyor. Benzer düzenlemeler, Lockheed Martin'in Temmuz 2026'da aldığı yedi yıllık, 58,62 milyar dolarlık PAC-3 MSE önleyici füze sözleşmesi ile Patriot ve diğer saldırı füzelerinin üretimini artırmaya yönelik önceki anlaşmalar gibi füze sistemleri için de yapılmıştı. Savunma Müsteşarı Michael Duffey, bu yaklaşımın "finansal teşvikleri gerçek performansla hizalayacağını" belirtti.
Lockheed Martin ve tedarikçileri için bu uzun planlama ufku, toplu malzeme alımını kolaylaştıracak, üretim kapasitesini genişletecek ve yedek parça talebini daha etkin yönetmelerine olanak tanıyacak. Lockheed Martin Aeronautics Başkanı OJ Sanchez, bu düzenlemenin "daha yüksek görev kabiliyeti oranları ve daha dirençli bir tedarik zinciri" sağlayacağını beklediklerini ifade etti. Bu iyileştirmeler, F-35 filosunu son yıllarda etkileyen Teknoloji Yenileme 3 (TR-3) ve Blok 4 yükseltmelerindeki gecikmelerin yanı sıra devam eden parça kıtlığı ve diğer tedarik zinciri zorlukları gibi bazı sorunlara çözüm getirebilir.
Mevcut Zorluklar ve Gelecek Perspektifi
Bu uzun vadeli çerçeve anlaşması, Lockheed Martin'in daha acil F-35 üretim taahhütleri üzerinde müzakerelere devam ettiği bir döneme denk geliyor. Şirket, 2026'nın üçüncü çeyrek finansal sonuçlarını açıkladığı aynı gün, Lot 20 ve sonraki lotlar üzerindeki Pentagon ile görüşmelerin hala devam ettiğini bildirdi. Üçüncü çeyrekte, Lot 20 avans alım sözleşmesindeki maliyetlerin hükümet tarafından yetkilendirilen ve finanse edilen miktarı aşmaya başlaması dikkat çekti. Lockheed, ek finansman sağlanmasındaki gecikmelerin finansal sonuçlarını ve nakit akışını etkileyebileceği konusunda uyarıda bulundu.
F-35 teslimatları da geçen yılki hızın gerisinde kaldı. Lockheed Martin, üçüncü çeyrekte 43 uçak teslim ederken, 2026'nın ilk dokuz ayındaki toplam teslimat sayısı 94'e ulaştı. Bu rakam, 2025'in aynı dönemindeki 143 uçaklık teslimatın oldukça altında kaldı. Şirket, ikinci çeyrekte sadece 19 uçak teslim edebilmişti. Yeni çerçeve, Lockheed Martin ve tedarikçilerine önümüzdeki on yıl boyunca F-35 üretiminde daha fazla kesinlik sağlayabilir; ancak uygulanması, Kongre onayına ve sonraki sözleşme müzakerelerinin sonucuna bağlı olacak.
