Rus Havacılığında Kiralık Uçak Krizine Geçici Çözüm Arayışı
Rusya Ulaştırma Bakanlığı, ülkenin sivil havacılık sektöründe devam eden kiralık uçak krizine yönelik önemli bir adım atarak, yerli havayollarının yabancı şirketlerden kiralanan uçak ve motorları 31 Aralık 2028 tarihine kadar işletmeye devam etmesini sağlayacak bir hükümet kararı taslağı hazırladı. Bu iki yıllık uzatma önerisi, Ukrayna'daki savaşın başlamasının ardından getirilen ve Rus taşıyıcılarının yüzlerce uçak üzerindeki uluslararası kiralama şirketleriyle çözülememiş talepleriyle karşı karşıya kalması nedeniyle oluşturulan özel yasal çerçevenin devamını öngörüyor.
19 Mart 2022 tarihinde kabul edilen ve başlangıçta 2022 yılı için geçici bir düzenleme olarak planlanan 412 Sayılı Hükümet Kararı ile belirlenen bu özel çerçeve, daha sonra 2024 ve ardından 2026 yılı sonuna kadar uzatılmıştı. Yeni taslakla birlikte, bu düzenlemenin geçerlilik süresi 2028 sonuna kadar taşınmış olacak. Rus iş gazetesi Vedomosti'nin incelediği taslağa göre, Ulaştırma Bakanlığı bu özel rejimi iki yıl daha yürürlükte tutmayı teklif ediyor. Teklife eşlik eden açıklayıcı notta, uzatmanın Moskova'nın 'dost olmayan' olarak nitelendirdiği ülkelerin eylemleri karşısında Rus tüzel kişiliklerinin haklarını korumayı amaçladığı belirtiliyor.
Çözülemeyen Anlaşmazlıklar ve Tedarik Zinciri Zorlukları
Mevcut yasal çerçeve, Rus havayollarının sözleşmesel ödemeler, uçak operasyonları, bakım, onarım ve sigorta gibi kiralama düzenlemelerini özel iç prosedürler altında yerine getirmesine olanak tanıyor. Bakım ve onarım çalışmalarının ilgili Rus uygunluk belgelerine sahip kuruluşlar tarafından yapılması, sigorta ve reasürans işlemlerinin ise Rus şirketleri tarafından yürütülmesi şart koşuluyor. Ancak bu düzenleme, temel mülkiyet anlaşmazlıklarını çözmüyor veya uçakların mülkiyetini otomatik olarak Rus operatörlere devretmiyor.
Uzatma teklifinin temel nedeni, Rusya'nın yabancı kiralık uçaklarının çoğunun hala kiralama şirketleriyle çözülememiş anlaşmazlıklar içinde olması. Vedomosti'nin aktardığı verilere göre, Şubat 2022'de Rus havayollarının yabancı şirketlerden kiraladığı 515 uçağın toplam değeri yaklaşık 10 milyar dolardı. Ukrayna işgali sonrası uluslararası kiralama şirketleri uçakların iadesini talep ederken, Batı yaptırımları Rusya'ya uçak, bileşen ve bakım hizmetleri tedarikini kısıtladı. Ülkede kalan 407 uçaktan, 2022-2025 yılları arasında 204'ü için yabancı kiralama şirketlerinin talepleri çözüme kavuşturulmuş durumda. Bu da yaklaşık 203 uçağın hala çözüme kavuşmamış taleplerle bağlı olduğu anlamına geliyor. Aeroflot Grubu'na ait yaklaşık 100 uçağın talepleri ise genellikle Rus kiralama şirketi NLK-Finans'ın arabuluculuğuyla sigorta düzenlemeleri yoluyla çözüldü.
Yasal düzenlemeler teknik ve tedarik zinciri zorluklarını ortadan kaldırmıyor. Örneğin, S7 Airlines'ın yabancı kiralama şirketlerine ait 39 adet Airbus A320neo ve A321neo uçağı bulunmasına rağmen, Vedomosti'ye göre bunlardan sadece 11 A320neo operasyonel durumda. Özel düzenleme, Rus prosedürleri altında bakım ve onarıma izin verse de, yedek motorlara, orijinal bileşenlere veya uluslararası destek ağlarına erişimi garanti etmiyor. Rusya'nın ticari filosunun büyüklüğü de savaşın başlangıcından bu yana hafifçe daraldı; 2022'nin ilk yarısındaki yaklaşık 1.160 uçaktan 2025 sonunda 1.135'e geriledi ve bunlardan 1.088'i aktif hizmetteydi.
Yerli Üretim Çabaları ve Sınırlı Etki
Uzatma teklifi, Rusya'nın yabancı yapımı uçakları yerli modellerle değiştirme konusundaki zorluklarını da yansıtıyor. Aeroflot Grubu'nun ilk sekiz MC-21 uçağını 2027'nin dördüncü çeyreğinde, on adet daha uçağı ise 2028'de teslim alması bekleniyor. Sanayi ve Ticaret Bakanı Anton Alikhanov, yerli PD-8 motoruyla donatılmış SJ-100'ün sertifikasyonunun 2027 baharında beklendiğini belirtti. Ancak, bu teslimat programları gerçekleşse bile, 2028 sonuna kadar Aeroflot'un alacağı 18 MC-21 uçağı, sektör genelindeki yaklaşık 200 çözülememiş kiralama anlaşmazlığına kıyasla sınırlı bir katkı sağlayacak. Bu durum, yerli üretim programının yabancı yapımı uçaklara olan bağımlılığı azaltmak için acil bir çözüm sunmadığını gösteriyor.
Ulaştırma Bakanlığı, uzatma teklifini Hava Taşımacılığı Operatörleri Birliği'ne (AEVT) iletti ve birlik de bunu Rus havayollarına incelemeleri için dağıttı. Havayollarının geri bildirimlerini ve önerilerini 17 Kasım 2026'ya kadar sunmaları bekleniyor. Hükümetin henüz onaylamadığı bu teklif, kabul edilmesi halinde özel rejimin sona erme tarihini 31 Aralık 2026'dan 31 Aralık 2028'e erteleyecek. Ancak bu, mülkiyet anlaşmazlıklarını çözmeyecek, Batı bakım desteğine erişimi geri getirmeyecek veya yedek parça ve motorların bulunabilirliğini garanti etmeyecektir.
