Amerikan Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA), SpaceX'e ait bir Falcon 9 roketinin kullanılmış üst kademesinin Ay yüzeyinde oluşturduğu kraterin çarpıcı görüntülerini kamuoyuyla paylaştı. Bu görüntüler, uzay ajansının Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) tarafından 11-12 Ağustos 2026 tarihlerinde, roketin 5 Ağustos 2026'da Ay'a çarpmasından altı gün sonra elde edildi. NASA, kraterin yaklaşık 18 metre genişliğinde ve 3 metreden daha az derinlikte olduğunu belirtti.
Ay Yüzeyindeki Krater ve Görüntüleme Detayları
LRO, bu kritik görüntüleri toplamak için özel bir manevra gerçekleştirdi. NASA mühendisleri, LRO'nun Dar Açılı Kamerasını her geçişte çarpma noktasına odaklamak amacıyla uzay aracını eğdi. Yüzeyden yaklaşık 96 kilometre yükseklikte ve saniyede 1.6 kilometre hızla hareket eden LRO için bu hedeflemeyi sağlamak, 10 saniyelik bir zamanlama hatasının hedefi 16 kilometre saptırabileceği düşünüldüğünde oldukça hassas bir operasyondu. Kamera, 90 santimetreye kadar küçük detayları çözebilme yeteneğine sahip. NASA, kraterin genişliğini, krater kenarının çevresindeki araziden net bir şekilde ayrıldığı karelerden ölçerken, derinliğini ise oluşan gölgenin uzunluğundan hesapladı.
Yapılan ölçümler, NASA'nın çarpma öncesi tahminleriyle kısmen örtüştü. Ajans, 4 Ağustos 2026'da yaptığı açıklamada, üst kademenin yaklaşık 18 metre genişliğinde ve 3.6 metre derinliğinde bir krater oluşturmasını beklediğini belirtmişti. Ancak elde edilen veriler, kraterin beklenenden daha sığ olduğunu gösterdi. Görüntüleme geçişleri sırasında değişen güneş açıları, kraterden yayılan iki farklı püskürtü malzemesi (ejecta) birikintisini ortaya çıkardı. NASA'ya göre, kraterden yaklaşık 45 santimetre derinlikten çıkarılan ve daha koyu renkte görünen malzeme, güneş rüzgarları, galaktik kozmik ışınlar ve mikrometeorit çarpmalarıyla uzun süreler boyunca değişime uğramış. Kenara daha yakın olan parlak ışınlar ise daha derinlerden fırlayan taze malzemeyi temsil ediyor.
Etki Noktasının Tespiti ve Olayın Arka Planı
Çarpma noktasının bulunması süreci, bağımsız takipçilerin katkılarıyla gerçekleşti. NASA, bağımsız astronomların halka açık verilerden roketin yörüngesini ilk olarak hesapladığını, ardından Jet İtki Laboratuvarı'ndaki Yakın Dünya Nesneleri Çalışmaları Merkezi'nin (CNEOS) bu çözümü iyileştirerek tahmini çarpma noktasını Güney Kore'nin Danuri yörünge aracı ekibine ilettiğini açıkladı. Danuri, LUTI kamerasıyla çarpışmadan saatler sonra kraterin görüntüsünü alarak tahminin yaklaşık 1 kilometre hassasiyetinde olduğunu doğruladı. Kore ekibi, koordinatları LRO ekibine geri bildirdi ve bu bilgiler, LRO'nun takip eden görüntüleme dizisini hedeflemesinde kullanıldı. NASA, kraterin merkezini 19.4759 derece kuzey, 266.7138 derece doğu olarak konumlandırdı.
SpaceX Falcon 9 üst kademesinin Ay'a çarpmasının nedeni ise, 15 Ocak 2025'te Firefly Aerospace'in Blue Ghost 1 iniş aracını NASA'nın Ticari Ay Yük Hizmetleri (CLPS) girişimi kapsamında fırlatmasıyla ilgili. NASA, planlanmamış bu geri dönüşü güneş aktivitesi ve kütleçekim kuvvetlerine bağladı. Ajans, üst kademelerin Ay yüzeyine kasıtlı olarak atılmasının kabul görmüş bir uygulama olduğunu ve düşük Ay yörüngesindeki görevler için bazen tek uygulanabilir seçenek olabileceğini de ekledi.
