ABD Savunma İleri Araştırma Projeleri Ajansı (DARPA) ve ABD Hava Kuvvetleri, havacılık dünyasında çığır açan bir gelişmeye imza atarak, modifiye edilmiş F-16 savaş uçaklarını yapay zeka (AI) kontrolünde başarıyla uçurdu. VENOM (Viper Experimentation and Next-generation Operations Model–Autonomy Flying Testbed) adı verilen bu program kapsamında, test ekipleri Temmuz ayında yapay zeka ajanının bir F-16'yı uçuşta kontrol etmesine izin verdi. Bu adım, otonom muharebe testlerini tek seferlik araştırma projelerinden, doğrudan ön saflarda görev yapabilecek modifiye savaş uçaklarına taşımasıyla havacılık tarihinde yeni bir sayfa açıyor.
Otonom Uçuş Testlerinin Detayları
Haziran 2026'da başlayan VENOM programı kapsamındaki uçuşlar, modifiye edilmiş jetlerin ve yeni sistemlerinin güvenli bir şekilde çalıştığını doğrulamak amacıyla gerçekleştirildi. Temmuz ayında gerçekleştirilen test uçuşlarında, kokpitte bir insan pilotun gözetiminde yapay zeka ajanı uçağın tüm kontrolünü ele aldı. Pilot, uçağı izlemek ve gerektiğinde kontrolü devralmak üzere hazır bulundu. F-16'lar, yapay zeka ajanlarının uçağı uçurmasına olanak tanıyan ek donanım, yazılım ve enstrümantasyon ile donatıldı. DARPA yetkilileri, bu modifikasyonun F-16'nın temel yazılımını değiştirmeden uçağın uçuş kontrollerini ve sensörlerini otomatik hale getirdiğini belirtti. İnsan pilot, uçuş sırasında geleneksel kontroller ile otonom operasyon arasında geçiş yapabiliyor ve test boyunca yapay zeka ajanını, uçak sistemlerini ve görev hedeflerini denetliyor.
DARPA Program Müdürü Tuğgeneral James Valpiani, "VENOM modifiye F-16'ların bu çığır açan uçuş testleri, güvenilir, otonom hava muharebe yetenekleri geliştirmek için gerekli altyapıyı ilerletiyor" açıklamasında bulundu. Valpiani, bu sistemin Hava Kuvvetleri ve DARPA'ya hava muharebesi için yapay zeka teknolojisini daha hızlı geliştirme ve test etme imkanı sunduğunu vurguladı. Hava Kuvvetleri, yapay zeka tarafından gerçekleştirilen belirli manevralar veya görevler hakkında detay vermezken, otonom yazılımın veya arkasındaki şirketin kimliğini de açıklamadı. İlk sorti uçuşları, modifiye edilmiş uçağın VENOM ekipmanıyla güvenli bir şekilde uçabildiğini doğrulamaya odaklandı. Mühendisler, uçuş testlerine başlamadan önce aylarca süren motor çalıştırma, uçak sistemi kontrolleri ve simülasyon çalışmalarını tamamladı. Programın yer testleri 2024 yılına dayanıyor. VENOM Test Pilotu Tim Stevens, "Uçağı havaya kaldırmak, karmaşık bir test programı için her zaman anıtsal bir dönüm noktasıdır" ifadelerini kullandı. Florida'daki Eglin Hava Kuvvetleri Üssü'nde 40. Uçuş Test Filosu, 53. Kanat ve 96. Test Kanadı DARPA desteğiyle erken geliştirme testlerinin çoğuna liderlik etti.
Geleceğin Hava Muharebesine Doğru
Bu program, daha önce X-62A Değişken Stabilite Uçuş Simülatörü Test Uçağı (VISTA) ile yapılan çalışmalara dayanıyor. DARPA, bu yoğun şekilde modifiye edilmiş F-16 test uçağını, Hava Muharebe Evrimi programı kapsamında yapay zeka kontrollü hava muharebesini göstermek için kullanmıştı. X-62A özel, türünün tek örneği bir araştırma uçağı olarak kalırken, VENOM, Hava Kuvvetleri'ne otonomi sistemlerini uçağın tamamını yeniden tasarlamadan daha geleneksel F-16'lara kurma ve test etme imkanı sunuyor. Hava Kuvvetleri, VENOM dönüşümü için ilk üç F-16'yı 2024 yılında Eglin Hava Kuvvetleri Üssü'nde teslim aldı. Bu sayede geliştirme ve operasyonel test pilotları aynı konumdan çalışarak veri ve geri bildirimleri doğrudan otonomi geliştiricileriyle paylaşabiliyor.
VENOM uçakları, şimdi DARPA'nın yapay zeka kontrollü, görüş ötesi çoklu uçak muharebesine odaklanan Yapay Zeka Takviyeleri (Artificial Intelligence Reinforcements) programını destekleyecek. DARPA, otonomi yazılımını ilk olarak mürettebatlı F-16'larda test etmeyi ve daha sonra mürettebatsız savaş uçaklarına aktarmayı planlıyor. Program ayrıca, Hava Kuvvetleri'nin pilotların her hareketi ayrı ayrı kontrol etmek yerine otonom uçak gruplarını yönetme yöntemlerini geliştirmesine yardımcı olacak. Bu çalışmalar, Hava Kuvvetleri'nin mürettebatlı savaş uçaklarının yanı sıra mürettebatsız muharebe uçaklarını sahaya sürme yönündeki daha geniş çabasının bir parçasıdır. Hava Kuvvetleri şu anda İşbirlikçi Muharebe Uçağı (Collaborative Combat Aircraft) programı kapsamında General Atomics YFQ-42A ve Anduril YFQ-44A'yı test ediyor. Ekip, her uçuştan sonra uçak ve otonomi sistemlerini iyileştirecek ve testlerin karmaşıklığını kademeli olarak artıracak.
