Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), havacılık güvenliğinde bir sonraki büyük atılımın, insan faktörü, teknoloji ve küresel standartların daha güçlü bir entegrasyonuyla mümkün olacağını duyurdu. IATA Emniyet Direktörü Mark Searle, İstanbul'da düzenlenen IATA Dünya Emniyet ve Operasyon Konferansı 2026'nın açılışında yaptığı konuşmada, sektörün bu üç temel unsuru tek bir dirençli sistem olarak daha iyi bir araya getirmesi gerektiğini vurguladı.
Searle, havacılığın son on yılda önemli ölçüde daha güvenli hale geldiğini belirtti. On yıl önce her 3,5 milyon uçuştan birinde ölümlü kaza yaşanırken, bu oranın günümüzde 5,6 milyon uçuşta bire düştüğünü ifade etti. Ancak 2025 yılında havacılık kazalarında 394 can kaybının yaşanmasının, sektörün daha iyisini yapma kararlılığını pekiştirdiğini sözlerine ekledi.
İnsan Faktörü: Bilgi Aktarımı ve Güvenlik Kültürü
Dijital çağda yetişen yeni nesil havacılık profesyonellerinin iş gücüne katılmasıyla birlikte, havacılığın güvenlik performansını sürdürmek ve güçlendirmek için üç öncelik belirlendi. Bunlar arasında, onlarca yıllık operasyonel uzmanlığın yapılandırılmış mentorluk, eğitim ve yedekleme planlaması yoluyla korunması, deneyimli profesyonellerin operasyonel bilgisi ile yeni neslin dijital becerileri ve yapay zeka (YZ) yetkinliğinin birleştirilmesi yer alıyor. Ayrıca, insanların tehlikeleri, hataları ve kıl payı atlatılan olayları korkmadan rapor edebileceği bir ortamın sürdürülmesi, yani güçlü bir güvenlik kültürünün korunması büyük önem taşıyor. Searle, “On yıllardır, insanların kendi hatalarını bildirdiği ve hataların herkes için öğrenme fırsatına dönüştüğü gerçekten nadir bir pozitif güvenlik kültürü inşa ettik. Bu kültür yıllarca bilinçli olarak beslendi ve bir nesil görevi devrettikçe, bir sonrakinin bu mirası devralması ve üzerine inşa etmesi kritik önem taşıyor” dedi.
Teknoloji: İnovasyon Güvenliği Desteklemeli
Yapay zeka dahil yeni teknolojilerin benimsenmesi, üç temel testten geçirilmelidir. Bu testler, teknolojinin güvenlik profesyonellerinin etraflarında olup bitenleri anlamalarına yardımcı olup olmadığı, daha iyi karar almayı destekleyip desteklemediği ve teknolojinin kullanılamaz veya tehlikeye atılması durumunda operasyonun güvenli kalıp kalamayacağı sorularını içeriyor. Searle, “Teknoloji bize riski daha erken belirlememize, daha net anlamamıza ve bir olayın kazaya dönüşmeden önce harekete geçmemize yardımcı olan kritik bilgiler sağlayabilir. Ancak teknoloji tek başına asla yeterli değildir. Küresel Navigasyon Uydu Sistemi (GNSS) parazitindeki artış, teknolojinin her zaman yedeklilik, prosedürler, eğitim ve insan muhakemesi ile desteklenmesi gerektiğini hatırlatıyor” ifadelerini kullandı.
Standartlar: Tutarlı Uygulama Şart
IOSA tescilindeki havayollarının güçlü güvenlik performansı, etkili denetimlerle desteklenen ortak küresel standartların değerini açıkça ortaya koymaktadır. Ancak, birçok büyük güvenlik sorunu, küresel standartların eksikliğinden ziyade, tutarsız uygulama ve denetimden kaynaklanmaktadır. Searle, “Güvenlikte bir sonraki adım değişikliği, daha fazla standart yazmaktan gelmeyecek. Halihazırda sahip olduğumuz standartların her yerde tutarlı bir şekilde anlaşılmasını, uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamaktan gelecek” şeklinde konuştu.
IATA, küresel standartların etkinliğini güçlendirmek için üç eylem belirledi: Sınırlı kaynakları en büyük risk alanlarına odaklayarak ve standartların havacılık sistemi genelinde tutarlı bir şekilde uygulanmasını sağlayarak uygulama ve denetimi iyileştirmek; özellikle çatışma bölgesi risk bilgileri ve kaza raporlama alanlarında devletlerin uluslararası yükümlülüklere uyumunu güçlendirmek; ve teknoloji, operasyonlar ve düzenleyici ortamdaki değişiklikleri yansıtmak için gereksinimleri basitleştirerek, modernize ederek ve güncelleyerek standartları güncel tutmak. Searle son olarak, “İnsanlar, teknoloji ve standartlar birbirini güçlendirmelidir. Bu, pist güvenliği, GNSS paraziti, çatışma bölgeleri veya kaza araştırmaları gibi konuları ele alırken de geçerlidir. Bu sütunlardan biri zayıf olduğunda, tüm sistemin direnci azalır” diyerek sözlerini tamamladı.
