Saab'dan Gripen E'ye Yapay Zeka Gücü: Otonom BVR Yeteneği Test Edildi
İsveçli havacılık ve savunma sanayii devi Saab, 3 Kasım 2026 tarihinde yaptığı açıklamayla, kendi bünyesinde geliştirdiği yapay zeka (YZ) ajanlarının Gripen E savaş uçağında başarılı uçuş testlerinden geçtiğini duyurdu. Şirket, bu testler sırasında YZ ajanlarından birinin, görüş ötesi (BVR) muharebe senaryolarında uçağın kontrolünü tamamen otonom olarak üstlendiğini bildirdi. Bu gelişme, Saab'ın havacılık teknolojileri alanındaki liderliğini pekiştirirken, geleceğin hava muharebesi konseptlerine yönelik önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Saab, Gripen E üzerinde daha önce de yapay zeka testleri gerçekleştirmişti. Ancak o dönemde, Alman savunma yazılım şirketi Helsing tarafından geliştirilen Centaur adlı YZ ajanına güvenilmişti. Mayıs ve Haziran 2025'te “Project Beyond” programı kapsamında yapılan bu testlerin aksine, son denemeler tamamen Saab'ın kendi mühendisleri tarafından geliştirilen YZ ajanları, eğitim ortamları ve araçları kullanılarak gerçekleştirildi. Bu durum, şirketin otonom sistemler konusundaki bağımsız yetkinliğini gözler önüne seriyor.
Saab'ın Yapay Zeka Pilot Yetiştirme Yaklaşımı
Saab'ın İleri Programlar iş birimi bünyesinde, “YZ Savaş Pilotu Akademisi” adını verdiği bir programla geliştirilen bu ajanlar, büyük ölçüde simülatör ortamlarında eğitiliyor. Milyonlarca simüle edilmiş uçuş saati boyunca farklı hava muharebe senaryolarında görev yapan YZ ajanlarının kararları, belirlenen hedefler doğrultusunda sürekli olarak değerlendirilerek, çeşitli durumlara verdikleri tepkiler hassasiyetle iyileştiriliyor. Bu yoğun simülasyon eğitimlerinin ardından, Saab bu çalışmaları gerçek uçuş ortamına taşıdı ve bir YZ ajanının Gripen E'yi BVR muharebe senaryolarında başarıyla kontrol ettiğini teyit etti. Ancak, uçuşların ne zaman gerçekleştiği, kaç sorti yapıldığı veya YZ'nin hangi hedeflere karşı uçtuğu gibi detaylar hakkında henüz kısıtlı bilgi paylaşıldı.
Gripen E'nin esnek yazılım mimarisi, Saab'ın bu yaklaşımında merkezi bir rol oynuyor. Uçağın büyük donanım değişiklikleri gerektirmeden yeni yazılımları barındırabilmesi sayesinde, şirket ayrı bir deneysel uçak inşa etmek yerine YZ'yi doğrudan hizmette olan bir savaş uçağında test edebiliyor. Saab, bu YZ ajanlarının amacının pilotları tamamen değiştirmek olmadığını, aksine kokpitteki mürettebata yardımcı olmaktan, mürettebatlı savaş uçaklarıyla birlikte uçan insansız hava araçlarını kontrol etmeye kadar çeşitli kullanım alanları öngördüğünü belirtiyor. YZ ajanlarının eğitimi için gereken yüksek hesaplama gücünün bir kısmı ise, Saab'ın kurucu ortağı olduğu İsveç'in ulusal YZ girişimi Sferical AI'dan sağlanıyor.
Geleceğin Hava Muharebesine Doğru
Bu çalışmalar, Saab'ın mürettebatlı ve mürettebatsız muharebe uçaklarının giderek artan bir şekilde birlikte görev yapacağı bir geleceğe hazırlandığı bir döneme denk geliyor. Şirket, 9 Eylül 2026'da İsveç Savunma Malzemeleri İdaresi (FMV) ile yaklaşık 2.9 milyar İsveç Kronu (303 milyon ABD Doları) değerinde bir sözleşme imzaladığını duyurmuştu. 2026'dan 2028'e kadar sürecek bu sözleşme, teknoloji demonstratörleri geliştirmeyi ve gelecekteki mürettebatlı ve mürettebatsız savaş uçağı konseptlerini incelemeyi kapsıyor ve İsveç'in gelecek nesil savaş uçağı projesini bir sonraki aşamaya taşıyor. Bu sözleşmeden bir ay önce, Saab, A3-001 insansız muharebe uçağı konseptinin tam ölçekli bir modelini de tanıtmıştı ve 2030'dan önce savaş uçağı benzeri özelliklere sahip demonstratörlerin uçurulmasını planlıyor.
Saab, yeni YZ ajanlarını FMV sözleşmesiyle açıkça ilişkilendirmese de, bu teknolojinin geliştirmekte olduğu insansız hava araçlarında önemli bir rol oynayabileceği aşikar. Şirket, YZ ajanlarının yeteneklerini artırmayı ve gelecekteki insansız muharebe uçaklarını destekleyecek aynı geliştirme altyapısını kullanarak onları daha karmaşık uçuş senaryolarında test etmeyi planlıyor. Bu arada, daha önce Saab ile çalışan Helsing şirketi de kendi uçak geliştirme faaliyetlerine başlamış; Eylül 2025'te, Centaur tarafından kontrol edilmek üzere tasarlanmış insansız muharebe uçağı CA-1 Europa'yı tanıtmıştı.
