Avrupa Birliği (AB) tarafından finanse edilen ve kıtanın stratejik ağır yük taşıma kapasitesinin geleceğini şekillendirecek kritik bir çalışma, iki ana seçenek üzerinde yoğunlaştı: mevcut Antonov An-124-100 filosunun kapsamlı modernizasyonu ya da Boeing C-17 Globemaster III'ün yerini alacak tamamen yeni bir Avrupa uçağının geliştirilmesi. Avrupa Savunma Ajansı (EDA), "Avrupa Aşırı Boyutlu Kargo Hava Taşımacılığı Sistemi" (ESOCA) adlı bu endüstriyel konsorsiyum çalışmasının bulgularını 8 Eylül 2026 tarihinde kamuoyuna açıkladı. Bu bulgular, 21-22 Ekim 2026 tarihlerinde Brüksel'de düzenlenecek Stratejik Taşımacılık Günleri'nde AB üye devletleri tarafından, operasyonel gereksinimlerle ilgili açık sorularla birlikte detaylıca incelenecek.
Avrupa'nın Stratejik Hava Taşımacılığı İhtiyacı ve ESOCA Çalışması
Airbus liderliğindeki ESOCA çalışması, Avrupa Komisyonu proje bilgi formuna göre, Avrupa Savunma Fonu 2023 çağrısı kapsamında seçilmiş ve 18 ay süreli, yaklaşık 20 milyon Euro'luk AB katkısıyla desteklenmiştir. Çalışmayı koordine eden Airbus Defence and Space GmbH, Finlandiya, Fransa, Almanya, Yunanistan, İtalya, Hollanda, Polonya ve İspanya'dan 14 kuruluşu bir araya getiren bir konsorsiyuma liderlik etmektedir. Bu konsorsiyumda Leonardo, Safran Aircraft Engines ve ITP Aero gibi sektörün önde gelen firmaları da yer almaktadır. Airbus'ın daha önce BelugaST uçaklarıyla yürüttüğü ve dış müşteri eksikliği nedeniyle Ocak 2025'te sonlandırdığı Airbus Beluga Transport girişimi, aşırı boyutlu kargo taşıma ihtiyacına yönelik geçici bir çözüm arayışıydı ve bu çalışmanın önemini bir kez daha gözler önüne sermektedir.
ESOCA çalışması, Kasım 2021'de kurulan ve Almanya'nın koordinasyonunda Çekya, Fransa ve Hollanda'nın üye olduğu Daimi Yapılandırılmış İşbirliği (PESCO) girişimi olan "Aşırı Boyutlu Kargo İçin Stratejik Hava Taşımacılığı" (SATOC) projesine de katkı sağlamaktadır. SATOC projesi, 2030'lu yıllarda 100 ton sınıfı stratejik hava taşımacılığında potansiyel bir boşluk oluşabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. Bu boşluğun temel nedenleri arasında kiralanan An-124'lerin yaşlanması ve bu sınıfta yeni uçak edinme seçeneğinin bulunmaması gösteriliyor. Ayrıca, AB üye devletleri tarafından işletilen C-17'lerin hizmet ömürlerinin 2040'lı yıllarda sona ermesi beklenirken, Boeing'in C-17 üretimini 2015 yılında durdurduğu biliniyor.
Mevcut Filoların Durumu ve Gelecek Projeksiyonları
Eylül 2026 itibarıyla Avrupa'nın An-124'lere erişimi, NATO'nun Dokuz Uluslu Stratejik Hava Taşımacılığı Uluslararası Çözümü (SALIS) aracılığıyla sağlanmaktadır. Bu ortaklık, Antonov Logistics SALIS'ten her biri 120 tona kadar yük taşıyabilen beş adede kadar An-124-100 uçağını kiralamaktadır. NATO, Destek ve Tedarik Ajansı'nın Ekim 2021'de şirketle beş yıllık bir sözleşme imzaladığını belirtirken, SATOC projesi SALIS düzenlemesinin 2030'ların başında sona ermesini beklemektedir. An-124 filosunun kırılganlığı, 4 Ağustos 2026 tarihinde SALIS'in operasyonel üssü olan Leipzig/Halle Havalimanı (LEJ) yakınında park halindeki bir Antonov Airlines An-124 uçağına patlayıcı yüklü bir insansız hava aracıyla yapılan saldırıyla bir kez daha ortaya çıkmıştır. Her ne kadar patlayıcı işlev görmese de, Almanya bu saldırının arkasında Rusya'nın olduğunu belirtmiştir.
Avrupa'nın Ukrayna ağır yük uçaklarına erişimi, Şubat 2022'de, dünyanın tek tamamlanmış Antonov An-225 Mriya uçağının Rusya'nın Ukrayna işgali sırasında Kiev yakınlarındaki Hostomel Havalimanı'nda (GML) imha edilmesiyle büyük bir darbe almıştı. 250 tonluk maksimum taşıma kapasitesiyle An-225, An-124'ün üzerinde bir sınıfta yer alıyor ve olağanüstü ağır ve büyük boyutlu kargoların taşınması için eşsiz bir yetenek sunuyordu. NATO'nun ortak filoları da bu soruna ancak kısmi bir çözüm sunmaktadır. On iki NATO müttefiki, Macaristan'daki Pápa Hava Üssü'nde Stratejik Hava Taşımacılığı Yeteneği (SAC) aracılığıyla üç C-17 uçağını ayrı ayrı işletmektedir. Ayrıca, yedi müttefik 7 Temmuz 2026 tarihinde ortak bir Airbus A400M filosu kurma girişimini başlatmıştır. Ancak A400M, en ağır kargo kategorisinde An-124'ün yerini tam olarak alamamaktadır. SATOC projesi, A400M'nin kapasite boşluğunu kısmen azaltabilse de, boyut ve taşıma kapasitesi açısından sınırlamalara sahip olduğunu kabul etmektedir. Bu bağlamda, AB üye devletleri, mevcut Antonov'ların hizmet ömrünü uzatmanın sürdürülebilir bir çözüm olup olmadığını veya bu yeteneği uzun vadede güvence altına almak için yeni bir Avrupa uçağının gerekli olup olmadığını belirlemek zorundadır.
