Havacılık sektörünün önde gelen teknoloji sağlayıcılarından Synapse Aviation, uçuş güvenliğini yeni bir boyuta taşıyacak yenilikçi "Adaptif Tehdit ve Hata Yönetimi (TEM)" sistemini duyurdu. Geleneksel TEM yaklaşımlarını veri odaklı bir evrimle ileri taşıyan bu platform, uçuş ekiplerinin operasyonel riskleri daha etkin bir şekilde belirlemesine ve yönetmesine olanak tanıyor. Şirketin Airport Briefing adlı dijital brifing platformu üzerinden kullanıma sunulan Adaptif TEM, dağınık haldeki operasyonel verileri bir araya getirerek her uçuşa özel, bağlama duyarlı bir tehdit brifingi oluşturuyor.
Geleneksel TEM'den Veri Odaklı Yaklaşıma
Uçuş emniyetinin temel taşlarından biri olan Tehdit ve Hata Yönetimi (TEM), mürettebatın bir uçuşta potansiyel sorunları önceden tahmin etmesini, hataları erken fark etmesini ve tırmanmadan önce yönetmesini gerektirir. Ancak pratikte, etkili bir TEM brifingi için gerekli bilgiler (hava durumu raporları, NOTAM'lar, havalimanı brifing sayfaları, arazi haritaları, pist limitleri ve prosedürel dokümanlar) genellikle farklı kaynaklara dağılmış durumdadır. Bu bilgileri bir araya getirmek büyük ölçüde manuel bir süreç olup, mürettebatın deneyimine ve mevcut zamana bağlıdır. Bu durum, iş yükü ve zaman baskısı artana kadar bazı tehditlerin fark edilmemesine yol açabilir.
Synapse Aviation'ın Adaptif TEM sistemi, bu boşluğu kapatmak üzere tasarlandı. Sistem, dünya genelindeki havalimanlarından elde edilen 300 milyondan fazla operasyonel veri noktasını sürekli olarak değerlendiriyor. Bu verilere, Lido'nun SkyData altyapısından sağlanan FMS (Uçuş Yönetim Sistemi) kalitesindeki havacılık verileri de dahil olup, AIRAC döngüsü güncellemeleriyle sürekli güncel tutuluyor. Hava durumu, pist konfigürasyonu, NOTAM'lar, arazi, hava sahası, yaklaşma karakteristikleri ve operasyonel kısıtlamalar gibi faktörleri analiz eden sistem, ortaya çıkan tehditleri Çevre, Havalimanı, ATC & Hava Sahası, Operasyonel, Uçak ve İnsan Faktörleri gibi kategoriler altında düzenliyor.
Risk Değerlendirmesi ve Karar Destek Mekanizması
Adaptif TEM, her bir tehdidi yüksek, orta veya düşük risk faktörü olarak puanlayıp sıralıyor ve olası hafifletme önerileriyle birlikte sunuyor. Örneğin, Hong Kong Uluslararası Havalimanı'na (HKG) yapılacak bir iniş için sistem, arazi kısıtlamalı Pist 25R'ye ILS yaklaşmasını yüksek risk faktörü olarak işaretleyerek mürettebatı yaklaşma brifingi sırasında araziyi gözden geçirmeye ve katı ILS takibini sürdürmeye yönlendiriyor. Gürültü azaltma prosedürleri, sokağa çıkma yasağı kısıtlamaları ve trafik akışı sınırlamaları gibi daha düşük öncelikli maddeler ayrı olarak listelenerek ekiplerin dikkatlerini en kritik noktalara odaklaması sağlanıyor.
Sistemin temel tasarım tercihlerinden biri, sonuçlarını nasıl ürettiğidir. Airport Briefing'e göre, tehdit çıktıları olasılıksal veya üretken yapay zeka (generative AI) muhakemesiyle değil, yapılandırılmış operasyonel mantık, deterministik değerlendirme formülleri ve bağlamsal operasyonel kurallar aracılığıyla oluşturuluyor. Bu sayede her çıktı, bireysel girdilere ve arkasındaki değerlendirme mantığına kadar izlenebilir. Yapay zeka, yalnızca içerik işleme, NOTAM yorumlama yardımı ve veri yönetimi gibi arka ofis görevlerinde kullanılıyor. Adaptif TEM, pilot yargısının, standart işletme prosedürlerinin veya şirket karar alma süreçlerinin yerini almayan, ancak bunları genişleten bir karar destek aracı olarak konumlandırılıyor.
Bu yeni sistem, havayolu ve operatörler içindeki birçok grubu hedefliyor. Uçuş operasyonları için tehdit tanımlamasını ve brifing kalitesini filolar ve rotalar arasında standartlaştırırken, emniyet yönetimi için operasyonel riskin ölçülebilir ve yapılandırılmış bir değerlendirmesini sunuyor. Eğitim ve standartlar departmanları ise ekipleri gerçek operasyonel karmaşıklığı yansıtan yapılandırılmış tehdit farkındalığına maruz bırakmak için bu aracı kullanabilir. Uçuş ekipleri için ise faydası, parçalı bilgileri yorumlamak için daha az zaman harcayarak ve koşullar değiştiğinde (divert veya gecikmeler dahil) yeniden değerlendirme için daha iyi destekle, ilgili havalimanı, pist ve yaklaşma için önceliklendirilmiş bir tehdit tablosu elde etmektir.
Synapse Aviation, Adaptif TEM'in lansmanıyla birlikte, kullanıcıların ve potansiyel müşterilerin platform hakkında bilgi bulmasını kolaylaştıran bir yapay zeka sohbet asistanı da tanıttı. Daha derinlemesine rehberlik için ise Airport Briefing Kaynak Merkezi, eğitim videolarını, kullanım kılavuzlarını ve sıkça sorulan soruları tek bir yerde bir araya getiriyor. Adaptif TEM, havayolları ve havacılık operatörlerinin kullanımına sunulmuş olup, Airport Briefing web sitesi üzerinden demo talebinde bulunulabilir. Bireysel pilot başvuruları bu aşamada kabul edilmemektedir.
